Open Monumentendag 2012 gaat voor 'Muziek, woord en beeld'
In 2012 gaat Open Monumentendag door op zondag 09 september. En het thema zal zijn: muziek, woord en beeld. Het logo is alvast klaar.
Open Monumentendag 2011. Wat bood Evergem?
Open Monumentendag 2011 had plaats op zondag 11 september. Opnieuw zorgde de Cultuurraad voor de organisatie op het grondgebied van Evergem. De monumenten die open gesteld werden, werden door de Cultuurraad geselecteerd en goedgekeurd door de overkoepelende organisator Open Monumentendag Vlaanderen.
Thema was 'Conflict', in de brede betekenis van het woord: conflicten tussen rijk en arm, tussen kerk en staat, tussen industrie en landbouw, enz. Onze gemeente en haar verleden bood mogelijkheden.
In Ertvelde:
Voor de hand liggend - zo dachten we - zijn de talrijke geheimzinnige bunkers die het landschap ver- of ontsieren tussen Ertvelde en Kluizen.
Eén van de bunkers verloren in de velden van Ertvelde.
Waarvoor dienden ze? Wanneer werden ze gebouwd en door wie? Hoe werden ze gebouwd en hoe werden ze gebruikt? Hoe zag het leven eruit binnenin? Werd hier ooit gevochten?
Vele vragen waarop de gidsen op Open Monumentendag een antwoord hebben gegeven. De bunkers hebben hun laatste geheimen prijs gegeven. Een blik binnenin maakte indruk.
Op de luchtfoto van het grensgebied tussen Ertvelde en Kluizen zijn de bunkers geïdentificeerd in het geel. Bij de rode bunker 'De Bierkamer' was een geleid bezoek voorzien.
In Sleidinge:
Ook een ander conflict uit het verleden van onze gemeente werd uit de doeken gedaan. Een conflict dat diepe wonden sloeg in de Sleinse samenleving.
In Sleidinge staat een monument in ‘regionale baksteenstijl’ op een boogscheut van de kerk: het Sanderushuis. Het huis stond centraal in het conflict dat in de jaren 1920-1940 in Sleidinge woedde. Het conflict draaide rond twee ambitieuze oude vrienden die streden om de burgemeestersjerp en die de ganse bevolking van de gemeente in hun jarenlange strijd meesleurden.
Op Open Monumentendag werd dit conflict ludiek uitgelegd op vier verschillende locaties in het centrum van Sleidinge. Het bezoek begon in het Sanderushuis dat opgetrokken werd vanaf 1926 door Maurice Ghysbrechts. Hier werd de bezoeker onthaald en namen gidsen hem mee in het verhaal van ‘d’ednen’ de partij van houthandelaar Ghysbrechts. Het oude gemeentehuis was de tweede locatie waar de politieke strijd tussen de twee rivalen tot leven werd gebracht. Ter hoogte van het cultuurcentrum werd het conflict vanuit het standpunt van ‘d’ijzeren’ verteld, de partij van Aimé De Paepe. Tenslotte werd het verhaal afgerond met een bezoek aan de begraafplaats van Sleidinge waar de twee protagonisten rusten: een blik op de twee graven bood een verrassende einde.
Met oprechte dank aan SAVA (het Sleins AudioVisueel Archief) voor de medewerking, zoals voor de archieffoto's, de vorming van de gidsen, enz.
De krachtmeting tussen d"Etnen en d'IJzeren geschreven door Joris De Wildeman, uitverkocht maar te vinden in onze gemeentelijke bibliotheken.
Open Monumentendag 2010
In 2010 heeft het Lokaal Comité van Evergem een nieuw programma samengesteld dat paste in het jaarthema: de vier elementen (water, vuur, lucht en aarde).
Het element 'water' kwam op overweldigende wijze tot uiting in het spaarbekken van Kluizen dat speciaal voor deze gelegenheid werd open gesteld. Dit spaarbekken voorziet grote delen van Vlaanderen van drinkwater. Het heeft een inhoud van 1.100.000.000 emmers! Dat is gewoon indrukwekkend. Gezondheid en milieu staan centraal. Er waren doorlopend gidsbeurten.
Het element 'aarde' vonden we terug in de motte van Ertvelde waar, voor de gelegenheid, een kunstwerk van Hans De Pelsmacker ingehuldigd werd. Daarenboven werd een interactief parcours aan het grote publiek voorgesteld. Dit parcours werd op initiatief van het cultuurcentrum samengesteld voor gezinnen en (jeugd)verenigingen die een levendig bezoek willen brengen aan het fictieve mottekasteel met een audiogids.
Het element 'lucht' en wind brachten ons bij de drie windmolens van onze gemeente. Deze hebben ons verwend met een pannekoek (in Wippelgem) of een Speltbier (in Ertvelde) of de tentoonstelling van de krulbolbond (in Doornzele).
Tenslotte nam Evergem op deze Open Monumentendag ook deel aan het evenement langs het kanaal Gent-Terneuzen 'door water gebonden'. Zie verder hieronder.
Alles ging door op zondag 12 september 2010 van 10 tot 18 uur.
Gent, Evergem en Zelzate ook in 2010 'door water gebonden'
Op Open Monumentendag van zondag 12 september 2010 werden de drie kanaalgemeenten verbonden door een gezamenlijke ontdekking van het erfgoed langs het water dat Gent verder met de monding van de Schelde verbindt. Het ging zowel om industrieel erfgoed als om het beschermde landschap van de Doornzele dries. Deze geleide ontdekking gebeurde met de Gentse barge. Deze historische replica van de boot die destijds de pendel verzekerde tussen Gent en Brugge, zette een halve dag om Gent met Zelzate te verbinden en omgekeerd. Maar, er was wel een halte voorzien in Doornzele. Gedurende anderhalf uur konden de opvarenden van de barge de dries geleid bezoeken. In de molenromp van Doornzele stelde de krulbolbond zijn permanente expo voor en in het ontmoetingscentrum 'Ter Gulden Celle' kon men kijken naar het epos van de wijk 'het Zandeken' en de omvorming ervan tot bufferzone van het Kluizendok. Ook de cafetaria was de ganse dag open. In Zelzate had het Psychiatrische Centrum Sint-Jan Baptiste een aantrekkelijk programma samengesteld.
Mooie luchtopname met achteraan het Kluizendok, links de R4 met het ovaal van Wippelgem, vooraan het industrieterrein 'De Nest' en rechts Doornzele met de langwerpige dries. (Foto Ghent Industrial Investment)
Open Monumentendag 2009
Op 13 september 2009 was het in heel Vlaanderen, in Wallonië en in Brussel, Open Monumentendag.
Open Monumentendag is één van de oudste evenementen rond erfgoed in Vlaanderen.
Het was de 10de keer dat Evergem
aan Open Monumentendag (OMD) deelnam maar deze keer georganiseerd door de cultuurraad. Dit jaar was de blikvanger de castrale motte te Ertvelde. Verder
stonden ook de deels gerenoveerde Onze-Lieve-Vrouw Geboorte kerk te Kluizen en de herwaardeerde tuinwijk Herryville in
de kijker. Geheel in het thema hadden we de Psychiatrische Centra te Sleidinge
en zoals elk jaar waren de molens van Ertvelde en Wippelgem open met maaldemonstraties.
De Evergemse monumenten waren dus in 2009:
De Castrale Motte ‘Hoge Wal’ (Ertvelde)
Officieel opengesteld op Erfgoeddag (26 april 2009), staat de castrale motte opnieuw centraal in de belangstelling. Deze getuigen uit de vroege Middeleeuwen past uitstekend in het thema ‘zorg’ van dit jaar. De motte is een getuigen van de zorg voor bescherming en veiligheid van mensen. De Hoge Wal vormt één van de best bewaarde mottes van Vlaanderen waarbij de vroegere ‘mottestructuur’ ook vandaag nog duidelijk te herkennen is: het opperhof, neerhof en de walgracht bestaan nog steeds als afzonderlijke elementen en dat is uniek. Het opperhof bestaat uit een aarden heuvel van een zevental meter hoog en met een diameter van ongeveer 50 meter. De heuvel was vroeger waarschijnlijk nog een stuk hoger, maar door erosie is een deel teloor gegaan. Op deze heuvel moet een houten constructie gestaan hebben voor de verdediging. Het neerhof vormt de historische locatie van een deel van de bijgebouwen van de oorspronkelijke nederzetting. Het neerhof had een afmeting van ongeveer 20 op 50 meter en lag zo’n 2,5 meter hoog. Tussen 1968 en 1974 werden archeologische opgravingen uitgevoerd. Tussen het opper- en neerhof bevindt zich nog steeds de verdedigingswal. Deze was vroeger ongetwijfeld breder, maar door dichtslibbing ging een deel van de oorspronkelijke omwalling verloren.
Juiste locatie: Guldensporenlaan, 34 te Ertvelde (Evergem)
De Onze-Lieve-Vrouw-Geboorte kerk (Kluizen)
Deze kerk kadert heel mooi in de eeuwenoude zielezorg van de bewoners. Het is een voor Evergem historisch belangrijke parochiekerk met prachtige altaren en preekstoel. Binnenin is er een fraaie decoratie. De stichting van de eerste kerk gaat terug tot 1122. De kerk werd ca. 1580 vernield door de calvinisten en werd in de eerste helft van de 17de eeuw gedeeltelijk hersteld, alsook in 1751 en in 1760 o.l.v. de bekende Gentse bouwmeester David 't Kindt. De parochiekerk is door haar meubilair monumentwaar-dig en de site aan de oever van de Burggravenstroom is merkwaardig als dorps-gezicht.
Juiste locatie: Toekomststraat te Kluizen (Evergem)
De Tuinwijk Herryville (Langerbrugge)
De vestiging van een elektrische centrale in Langerbrugge in 1911 betekende een aanvang van de industrialisatie van de linkeroever van het kanaal Gent-Terneuzen en een intrede van de grootindustrie in Evergem. In de schaduw van de elektriciteits-centrale van Langerbrugge (beschermd monument) ligt de tuinwijk ‘Herryville’, een ontwerp van de architect van de centrale, E. Dhuicque, in 1927-1928 aangelegd in opdracht van de "Centrales Electriques des Flandres" en genoemd naar de oprichter-bestuurder, Leopold Herry. Tuinwijken zijn in België ontstaan in de jaren 1920, in navolging van Engeland. Het principe beoogde de realisatie van een nieuwe ideale woonomgeving in de nog groene buitenwijken van de steden. De wijk in Engelse cottagestijl wordt gekenmerkt door een uniforme architectuur.
Deze tuinwijk, bedoeld voor het kaderpersoneel van de centrale, heeft een inrijpoort in de as van de zgn.‘Casino’. Deze staat centraal in de elkaar in T-vorm snijdende straten met acht gekoppelde eengezinswoningen. Deze tuinwijk is een bijzonder goed bewaarde getuigen van de sociale zorg.
Juiste locatie: Tuinwijk te Langerbrugge (Evergem).
De Psychiatrische Centra (Sleidinge)
Aan beide kanten van het kruispunt Weststraat-Weegse bevindt zich sinds de jaren 1880 het Psychiatrisch Centrum Sleidinge, een gespecialiseerd ziekenhuis voor mensen met psychische problemen. Dit centrum bestaat sinds 1987 uit de fusie van (in oorsprong) het voormalige “Geneeskundig Instituut Sint-Jozef” voor mannen uit 1882 en het “Maison St. Sébastien” voor vrouwen. Tot de oudst behouden gebouwen van het Psychiatrisch Centrum van Sleidinge behoren de neo-Romaans getinte bakstenen vleugel in de Weststraat, alsook de neo-Romaanse getinte kapel aan de Langendam (1888).
Juiste locatie: Weststraat, 135 te Sleidinge (Evergem)
De molens van Wippelgem en van Ertvelde
Elk jaar nemen ze trouw deel aan Open Monumentendag. De twee molens zijn de ganse dag te bezichtigen en indien de wind gunstig is, wordt er ook effectief gemalen.
De ‘Gerardsmolen’ in Wippelgem is een bergmolen van het type binnen(ketting)kruier, in 1864 in steen gebouwd en genoemd naar de bouwheer Gerard Neyt. Het was de Gentse bisschop Triest die in 1646 de toelating verleende om binnen Evergem-St.-Baafs een houten staakwindmolen op te richten. In 1756 werd de molen doorverkocht aan de Evergemse familie Neyt. Méér dan 200 jaar zou hij eigendom blijven van dezelfde familie, maar in 1940 raakte hij in onbruik. Tussen 1965 en 2003 is de korenmolen, aangekocht door de gemeente, in verschillende fazen gerestaureerd en maalvaardig gemaakt.
In Ertvelde daarentegen werd in 1798 door een zekere Genbrugge opdracht gegeven tot het bouwen van de stenen windmolen. Men besloot ook tot het optrekken van een rosmolen en van een woonhuis in de onmiddellijke nabijheid. In 1914 is een elektrische motor geplaatst. De laatste beroepsmolenaar was een Neyt. Na zijn overlijden werd de molen in 1980 verkocht aan de huidige eigenaar. De rosmolen is een molen om graan te malen wanneer het windstil is. De molen draait rond een staande as door het dak en wordt in beweging gebracht door een paard.
Juiste locaties:
Gerardsmolen: Moleneinde, 26 te Wippelgem (Evergem)
Stenen molen en rosmolen: Stenenmolenstraat, 21 te Ertvelde (Evergem)
Helpen, vragen, info?
Dat doe je door een mail te sturen naar omd.evergem@live.be of door naar Ilse (contactpersoon - OMD Evergem) te bellen: 0496/ 23 73 07.
Een stukje achtergrond:
Doelstellingen
Het bestuur van de Cultuurraad
wil Evergem opnieuw op de kaart zetten van Open Monumentendag (OMD). Te lang
was Evergem een blinde vlek op de kaart van Vlaanderen ondanks het feit dat
onze grote gemeente heel wat te bieden heeft. Zoals men weet, is Evergem 'een
landelijke gemeente met voorstedelijke allures'. Dat maakt Evergem zo bijzonder.
Wat het opstarten betreft, werd door het Lokaal Comité een projectnota opgesteld en doorgestuurd naar het gemeentebestuur. In deze nota maken de organisatoren duidelijk wat de doelstellingen zijn van OMD in Evergem:
- Het patrimonium, in functie van het jaarlijkse thema, inventariseren, analyseren, nadien selecteren en (laten) openstellen.
- Deze cultuur-historische erfenis laten (re)valoriseren en nadrukkelijk laten opnemen in het cultuurbeleid van de gemeente.
- Op deze manier de rijkdommen van het lokale patrimonium in de aandacht brengen en ontsluiten ten behoeve van de lokale bevolking en het grote publiek.
- Indien mogelijk de open te stellen monumenten spreiden over de drie deelgemeenten van Evergem ( Ertvelde, Evergem, Sleidinge) en met aandacht voor de andere dorpskernen van de gemeente.
- Zorgen voor een constructieve coördinatie en samenhang met aanvullende organisaties zoals Erfgoeddag en Dag van het park.
- Indien mogelijk de opengestelde monumenten integreren in een groter geheel of overkoepelende evenementen zoals wandelingen, fietsroutes of zoektochten, voor jong en oud
- Evergem op de OMD-kaart zetten.
